اطلاعیه آموزشی شماره ۶۶: «راهنمای تخلیه اضطراری بیمارستان» (بخش دوم)
بیمارستان به عنوان حیاتیترین گره در شبکه امداد و درمان، در زمان بروز بحرانهای ناشی از جنگ یا حوادث غیرمترقبه، خود در معرض آسیب قرار دارد. مدیریت خروج صدها بیمار بدحال، تجهیزات حساس و کادر درمان، نیازمند پروتکلی است که فراتر از تخلیه (Evacuation)، به "استقرار امن" و "احیای سریع خدمات" (Repatriation) بیندیشد.
این راهنما بر پایه اصل "تخلیه عمودی به افقی" و اولویتبندی تریاژ معکوس بنا شده است.
۱. فعالسازی سامانه فرماندهی حادثه (HICS)- فرماندهی: بلافاصله پس از اعلام وضعیت قرمز، "فرمانده تخلیه" (معمولاً مدیر بیمارستان یا ارشدترین پزشک آنکال) فرمان را صادر میکند.- ارتباطات: استفاده از بیسیمهای رمزگذاری شده و شبکه داخلی اختصاصی (به دلیل احتمال قطع یا اختلال در شبکههای عمومی/اینترنت در شرایط جنگی).
۲. تریاژ معکوس (Reverse Triage) - کلید سرعت برخلاف تریاژ عادی، در تخلیه اولویت با کسانی است که سریعتر جابهجا میشوند:- گروه ۱ (ترخیص فوری): بیمارانی که میتوانند با پای خود حرکت کنند (Ambulatory). این افراد به نقاط امن از پیش تعیین شده (مانند مساجد یا مدارس مقاوم اطراف) هدایت میشوند.- گروه ۲ (انتقال با نظارت کم): بیمارانی که نیاز به ویلچر دارند یا وضعیت پایداری دارند.- گروه ۳ (بیماران بحرانی/ICU): آخرین گروه برای تخلیه به دلیل نیاز به تجهیزات حیاتی و آمبولانسهای مجهز (SLA).
۳. مسیرهای تخلیه (Tactical Routes)- تخلیه عمودی: انتقال از طبقات بالا به طبقات ایمن (پناهگاههای زیرزمینی بیمارستان یا طبقات همکف) در صورت حملات هوایی.- تخلیه افقی: انتقال از بخشهای آسیبدیده به بخشهای مقاومتر در همان طبقه (پشت دیوارهای برشی).- نقطه تجمع ایمن (Safe Zone): منطقهای دور از سازههای شیشهای و مخازن اکسیژن/سوخت بیمارستان.
۴. پروتکل حیاتی تجهیزات و مدارک- کارت شناسایی بیمار: الصاق کارتهای رنگی مقاوم به آب بر سینه بیمار (شامل نام، آخرین داروی تزریقی و وضعیت حساسیت).- پک دارویی اضطراری: همراه کردن داروهای ۷۲ ساعت آینده برای هر بیمار در کیسههای مخصوص.- دیجیتالسازی لحظهای: اطلاعات بیمار باید در حافظههای آفلاین (مانند دستبندهای هوشمند یا کد QR متصل به مچ) ذخیره باشد تا در مرکز مقصد قابل بازیابی باشد.
۵. مدیریت بخشهای حساس (Critical Units)- اتاق عمل: اگر جراحی در حال انجام است، جراح باید بین "بستن سریع زخم" یا "ادامه در پناهگاه" تصمیم بگیرد (پروتکل Damage Control).- بخش نوزادان (NICU): استفاده از کیسههای حمل نوزاد (Apron) که به امدادگر اجازه میدهد همزمان ۲ تا ۴ نوزاد را روی سینه حمل کند و دستهایش آزاد باشد.
۶. امنیت و لجستیک (Security)- تخلیه اکسیژن: قطع مرکزی سیستمهای گازهای طبی برای جلوگیری از انفجار ثانویه.- کنترل مبادی: استقرار نیروهای حفاظتی در ورودیها برای جلوگیری از ورود افراد غیرمسئول در حین آشفتگی تخلیه.
۷. تعیین و مدیریت محل ایمن (Safe Assembly Point)محل ایمن فراتر از یک فضای باز ساده است؛ این نقاط بر اساس نوع تهدید (سازه، شیمیایی یا هوایی) دستهبندی میشوند:- پناهگاههای سطح ۱ (داخلی): بخشهای میانی ساختمان با دیوارهای بتنی و دور از پنجرهها (برای تهدیدات لحظهای).- سایت تجمع خارجی (External Zone): فضایی باز با حداقل ۵۰ متر فاصله از ساختمان بیمارستان، مخازن سوخت و خطوط برق (برای خطر ریزش آوار یا انفجار).- بیمارستان پشتیبان (Alternate Care Site): مراکز درمانی سطح پایینتر، سالنهای ورزشی یا مدارس مقاوم که از قبل تجهیز شدهاند تا نقش «بیمارستان موقت» را ایفا کنند.
۸. ارزیابی مجدد و پایش پس از جابهجایی (Post-Evacuation Triage)انتقال بیمار، بهویژه در شرایط جنگی، خود یک تروما محسوب میشود. بلافاصله پس از استقرار در محل امن، اقدامات زیر الزامی است:- تریاژ ثانویه: بازبینی علائم حیاتی تمامی بیماران (بهویژه گروه ICU و نوزادان) برای اطمینان از اینکه در حین جابهجایی دچار افت اکسیژن یا شوک نشدهاند.- تطبیق لیست (Census Verification): چکلیست نهایی برای اطمینان از اینکه هیچ بیمار، همراه یا پرسنلی در بخشها جا نمانده است - تداوم درمان اضطراری: برپایی ایستگاههای دارویی موقت و اتصال دستگاههای پرتابل (مانند ونتیلاتورهای شارژی) در محل تجمع.
۹. پروتکل بازگشت و احیای خدمات (Repatriation Protocol)بازگشت به بیمارستان تنها زمانی مجاز است که «فرمانده حادثه» پس از تایید نهادهای امنیتی و مهندسی، وضعیت سبز اعلام کند:- تایید فنی ساختمان: بازرسی مهندسی سازه برای اطمینان از عدم ترکخوردگیهای خطرناک و ایمنی سیستمهای برق و گاز طبی.- پاکسازی و استریلسازی: گندزدایی سریع بخشها (بهویژه اتاقهای عمل و بخشهای عفونی) پیش از ورود
